Дар ин рӯзҳо тамоми ВАО дар бораи намоиш дар шаҳри Маскав, ки ба 66-умин солгарди ғалабаи халқи шӯравӣ бар фашизми гитлерӣ бахшида шуда буд, хабару маълумот пахш менамоянд. Аз рӯи шумораи иштирокчиён ва бо ҳашаматаш он ҳатто намоишеро, ки 9 майи соли 2010 дар Майдони сурх доир гардида буд, гузашт.
Боиси таъкид аст, ки ин воқеа нишонаест аз торумори фашизм ва пойдории сулҳ дар тамоми чаҳон ва он аҳамияти бузург дорад. На танҳо парад, балки миқдори зиёди китобҳо дар бораи ҷанг шаҳодати беҳамтои эътимод бар Ғалабаи минбаъда ва эҳтиром гузоштан ба он нафароне мебошад, ки қаҳрамониҳо нишон додаанд.
Ҷанги Бузурги Ватании Иттиҳоди Шӯравӣ бар зидди Германияи фашистӣ ва ҳаммаслаконаш (Венгрия, Италия, Руминия, Финландия) аз соли 1939 баъди ҳуҷуми Германияи фашистӣ ба Полша (Лаҳистон) оғоз гардид. Нақшаи пухтаю коркардшудаи фашистон -«Барбаросс» бо мақсади нест кардан ва ё ба асорат гирифтани аҳолии СССР, тӯли 1,5-2 моҳ нобуд сохтани қувваҳои мусаллаҳ, ҳамчунин забт кардани ҳудудҳо то Волга ва сипас то Урал ташкил гардида буд.
Дар бораи чӣ гуна барор нагирифтани мақсади гитлерчиён хеле зиёд навиштаанд, муҳим фаҳмидани дурустии ин мавзӯст.
Тайи даҳсолаи охир «тадқиқотчиён» хеле заҳмат кашида дар бораи барои чӣ маҳз 22 июни соли 1941 кишварро дар ғафлат дарёфтану чаро нерӯҳои шӯравӣ дар давраи аввали ҷанг ба нокомӣ расиданд, душманон барои чӣ моҳи октябри соли 1941 таги девори Маскав қарор гирифтанд?-зиёд навиштаанд.
Алҳол маҳз ҳамин тарафи масъала равшанӣ мехоҳад: агар Армияи сурх дар аввали ҷанг тайёрии пурраи ҳарбӣ медошт, мумкин хеле кам талафот медод. Бале, пӯписаи Сталин вуҷуд дошт: якумин шуда ба ҷанг дохил нашавед, иғво наандозед.
Гуфтаҳои нависанда ва публитсисти машҳур, қаҳрамони чандкарата ва рекордгузори ҷаҳон оид ба штанга Юрий Власов ба ман хеле писанд аст. Ӯ дар ин хусус гуфтааст: «Мо ба падарон, бобоён хиёнат карда, Ватанро дар панҷаи ҷанги шадиди одамият монондем…мо ин муҳорибаро ба масхара гузоштем…Гӯё ки танҳо ду нафар диктатори хунхор Сталин ва Гитлер муҳориба карда бошанд, танҳо онҳо? Мо нобино ва ношунаво шудем. Фикри мо кӯҳна шудааст. Аз ғарб чун абри сиёҳ ғуломдорӣ падид омад…халқ дар хун ғарқ шудааст, заминро хун фаро гирифтааст».
Ҳақиқатро дар бораи Ҷанги бузурги Ватанӣ маршал Г. К. Жуков дар китоби «Ёдоштхо ва андешаҳо» ва бисёр дигар командирони намоёни шӯравӣ, ҳамчунин нависандагон Юрий Бондарев, Константин Симонов, Павел Лукницкий, Фотеҳ Ниёзӣ ва дигарон, ки ҷангро бо чашмони худ дидаанд, рӯи коғаз овардаанд. Дар ғарб ҳама корро карданд то ҷаҳониён дарк намоянд, ки «Ғалабаи Гитлерро амрикоиҳо дастгирӣ мекунанд». Охир чӣ тавр? Охир худи онҳо якҷоя бо англисҳо дар шимоли Фаронса қушӯнҳоро зада бароварда ақибгоҳи дуюм таъсис доданд. Ин танҳо моҳи июни соли 1944, вақте қушӯнҳои шӯравӣ аллакай дар Аврупо қарор доштанд, ба амал омад. Дар ин давра аз ҷанг ҳамаи ҳаммаслакони Германия бароварда шуда буданд.
Моҳи феврали соли 1945 дар Қрим конфронси сарварони СССР, ИМА ва Британияи Кабир баргузор гардид, ки дар он мувофиқакунонии амалиёти муштарак ва қарори масъалаҳои баъдиҷангӣ дида шуд. 8 май амалиёти ҳарбиёни шӯравии Берлин ба анҷом расид, ки он 23 рӯз идома ёфт. Берлин оташ гирифт, болои Рейхстаг (Парлумони Германия) байрақи ғалаба барафрохта шуд. Барои он ки тавоноию қудрат ва қаҳрамониҳои халқи шӯравиро кадр намоем, бояд маҳрумият, зарар, азобу шиканҷаи ба дӯши онҳо омадаро ҳис кунем. Ёдовар бояд шуд, ки дар ин ҷанг фашистон 30 миллион одами шӯравиро қурбон карданд.
Миёни нафароне, ки Аврупоро гаваккашон шудгор карданд, ҳазорҳо ҷанговарони тоҷик низ буданд. Супориши халқи худро ба ҷо оварда онҳо қаҳрамонии зиёд нишон доданд. Барои шуҷоату мардонагӣ дар ҷанг Д. Азизов, С. Тӯрдиев, К. Қаюмов, У. Ёқубов, Г. Давлатов, М. Новоселтсев, Н. Қарабоев, А. Гордеев, Х. Кенҷаев ва дигарон бо унвони Қаҳрамони Иттифоқи шӯравӣ қадр гардиданд. Зиёда аз 50 ҳазор тоҷикистониҳоро бо ордену медалҳои ҳарбӣ қадрдонӣ карданд, ки халқ бо онҳо ифтихор дорад.
Майдони ҷангро фаромӯш кардан ғайриимкон аст. Ҳарчи ки дар он ҷо ба амал омад, дар ақибгоҳ таъсири худро гузошт. Ба кадом хона бадбахтӣ наомад? Тибқи маълумоти охирин 90 ҳазор ҳарбиён аз Тоҷикистон дар муҳориба ҳалок шудаанд. Ба хотири онҳо оташи абадии ёдгории ҳарбиён месӯзад. Миёни халқ ҳамеша эҳтиром нисбат ба ветеранҳои Ҷанги Бузурги Ватанӣ боқӣ мемонад. Гуфтан ба маврид аст, ки халқҳо ҷинояткорони натсистиро, ки ҷанги дуюми ҷаҳониро сар кардаанд, ҷазо доданд.
Агар фашистон комёб мешуданд, амиқтарин бӯҳрони тамаддунӣ, ғалабаи ваҳшоният, қурбонӣ ва ғуссаи зиёдро бар сари мардум меоварданд.
Ҷинояткоронро бо ҳукми трибунали байналмилалии Нюрберг, ки аз моҳи ноябри соли 1945 то октябри 1946 фаъолият дошт, маҳкум намуданд. Он ходимони олирутбаи ҳарбӣ ва давлатии Германияи фашистӣ, аз чумла Геринг, Кейтел, Иодл, Калтенбруннер, Шпеер, Шахт, Круп ва дигаронро маҳкум кард. Ба 12 нафари онҳо ҳукми қатл ва ба 7 нафари дигар то охири ҳаёт маҳрумият аз озодиро ҳукм баровард.
Дар пасманзари ҳуҷҷатҳои даҳшатангези ин трибунали ҳарбӣ, ки инъикосгари ҷинояткориҳои фашистони гитлерӣ мебошанд, Ғалаба дар пеши назари ворисони қаҳрамонони он ҷанги хунин бо азамату ҳашамати бештар зоҳир мегардад.
Олег Соболов, Ветерани Ҷанги Бузурги Ватанӣ муҳосирачии Ленинград
